Wat de meesters zeggen over...
Ruimte geven, verbinden & begrenzen
Esther werkte ooit als freelancer voor een heel groot bedrijf, heel veel consultants, waar vooral werd gestuurd op middelmatigheid en op processen, niet op resultaten: “Ik paste daar helemaal niet. Ik dacht toen dat het aan mij lag en verloor mijn zelfvertrouwen. Bij mijn ‘Coins for Care’ project was dat ineens heel anders. Waar ik bij dat grote bedrijf werd ervaren als ‘drammerig en irritant’ labelden ze diezelfde eigenschappen in mijn nieuwe omgeving als ‘doorzetter, creatief en uniek’. Ik was niet veranderd, maar de context wel. Hier kwam ik veel beter tot m’n recht. Dat was echt een belangrijke les die ik heb geleerd. Veel mensen krijgen ergens in hun leven te horen dat ze moeten veranderen, wat meer pit moeten tonen of zich juist wat meer moeten aanpassen, rustiger moeten worden. En daar kun je flink onzeker van worden. De oplossing is vrijwel nooit jezelf te veranderen maar de context te veranderen. Vind een context waar je wel tot je recht komt.”
Esther Jacobs
Auteur van 30 boeken, internationaal spreker en schrijfcoach. Beter bekend als de ‘No Excuses Lady’. Esther inspireert en begeleidt mensen om hun verhaal te vertellen, hun vrijheid te vinden, en impact te maken, met een unieke combinatie van avontuur, efficiëntie en authenticiteit
Voor Ingrid is volledig aanwezig zijn in het moment en bij de ander eenvoudig als zij lesgeeft, modereert of coacht. Als zij alleen is vindt zij dat een stuk lastiger: “Als ik bijvoorbeeld een evaluatie moet doen en ik ga dat in mijn eentje op zitten schrijven, dan kost me dat veel moeite. Maar als ik gewoon tegen een leerling aan ga zitten praten dan gaat het gelijk stromen en komt de intelligentie vrij. In dat contact ben ik in het moment, zonder plan. Dan ontstaat er een ruimte waarin de ander zich uitgenodigd voelt. Als ik een plan zou hebben, dan ben ik vooringenomen en niet echt aan het luisteren. In het begin van mijn werk als docent was ik heel erg aan het duwen bij studenten. Tot ik me op een gegeven moment realiseerde dat alles precies is waar het moet zijn. Dat was voor mij een ommekeer. Ik stopte met hard werken en ging het systeem van de ander vertrouwen. Je weet niet wat de dingen binnen het bestek van de ander betekenen. Als ik een tip geef ga ik uit van mezelf en voorbij aan jou. Daarom bijt ik regelmatig mijn tong af en creëer ik oefeningen waarbij ik het de verbeelding van de ander zelf laat doen.”
Ingrid Wender
Als senior docent improvisatie en camera-acteren aan de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie modereert en coacht zij vanuit een diepgaande fascinatie voor Internal Family Systems (IFS). Door haar achtergrond in acteren en improvisatie helpt zij leiders om authentiek en charismatisch in het hier en nu te zijn, waardoor hun presence en impact worden versterkt
Volgens Kader zijn familie, vrienden en de buitenwereld belangrijk, maar moeten we ons niet vergissen: “Vriendschappen zijn goed, maar ervaring heeft mij geleerd dat er veel giftige vriendschappen, ook in familiekring, voorkomen. Met respect voor iedereen moet je je contact met zulke ongezonde relaties durven beëindigen. Het leven is te kort en kostbaar. Het is zonde om die tijd te geven aan diegene die toevallig de naam van vriend of familie heeft gekregen. Ik heb in mijn leven geleerd dat het belangrijk is je zuivere ik te beschermen. Door de ervaring van giftige relaties leer je jezelf wel beter kennen. Als je dan afscheid durft te nemen voel je weer vreugde en kun je weer ademhalen. Leiders moeten durven snijden en een nieuw pad durven kiezen. Verzamel mensen om je heen die je inspireren in je leven. Dat kan ook iemand op afstand zijn. Een schrijver of een filmmaker bijvoorbeeld.”
Kader Abdolah
Perzisch-Nederlandse schrijver, politiek vluchteling, verhalenverteller ‘tussen culturen in’ en één van de meest gelezen Nederlandse auteurs
Paula heeft in haar werk ontdekt dat het écht innemen van je eigen ruimte heel begrenzend kan werken: “Begrenzen heeft de notie van ‘hekjes neerzetten’. Maar ik zie dat niet zo werken bij mensen die ik beschouw als wijs. Zij kunnen aanwezig zijn en dingen door zich heen laten stromen en ook weer loslaten. Zodat je na een moeilijke bijeenkomst door kunt naar een ander uitdagend gesprek, zonder dat je dat wat eraan voorafging meeneemt. Er is altijd ruimte tussen jou en wat zich afspeelt. En alles speelt zich altijd af in een grotere ruimte. Goede acteurs bijvoorbeeld zijn zich altijd heel bewust van waar zij zich bevinden in de ruimte en welke ruimtelijke relatie zij hebben met de ander. Vertaald naar leiderschap gaat dat over: kun je voorbij jezelf, je team en je organisatie denken? Daar word je als leider krachtiger van.”
Paula Kolthoff
Leiderschapstrainer, opleider & executive coach, gespecialiseerd in lichaamsbewust leiderschap. Auteur van Stevig staan in intense situaties (2021) en Sterk staan door flexibel bewegen (2024). Ontwikkelde Embodied Learning voor (bege)leiders, een lichaamsgerichte methode die je leert optimaal aanwezig te zijn, ook in uitdagende situaties
Julika heeft zich op de kleinkunstacademie niet altijd veilig gevoeld door de manier van lesgeven. Die was regelmatig behoorlijk bot: “Dat heeft me heel bewust gemaakt van het belang van het creëren van een bad van veiligheid als je mensen de ruimte wilt geven om te groeien. Dat is voor mij echt leidend. Dat doe ik door me helemaal te verbinden met de ander om diegene echt een stap verder te willen helpen. Zonder dat ik daar zelf een belang in heb. Zo kun je het ego bij jezelf en de ander er een beetje afhalen en ben je gewoon lekker samen aan het werk op een gelijkwaardige manier. Dan kun je helderder zien wat de ander nodig heeft. En bij de één is dat een beetje humor, bij de ander is dat zachtheid en bij weer een ander juist prikkelen en uitdagen. Het is daarnaast belangrijk om jezelf ‘schoon’ te houden. Daar bedoel ik mee: zo min mogelijk ruis op de lijn te hebben. Zorgen dat er geen ‘gedoetjes’ op de achtergrond meespelen als je met de ander aan het werk bent. Daarvoor moet je zelf ook een beetje uit de weg gaan. Je bent soms zelf je grootste ruis op de lijn.”
Julika Marijn
Theatermaker, presentator, (stem) actrice, public speaking coach, auteur van ‘Altijd Etty’, en bovenal powervrouw, stemgever, verbinder en een voorbeeld in liefdevol confronteren
Goed leiderschap vraagt volgens Roek vooral dat je jezelf heel goed kent: “Daar begint het mee. Ik begin mijn theatervoorstelling met de vraag wie zijn we eigenlijk? Dat is één van de moeilijkste vragen om te beantwoorden. Ik heb daar inmiddels heel veel mensen over gesproken. Eén van de mooie inzichten is: Wij zijn onze omgeving. Onze identiteit kun je daar niet los van zien en dus wij zijn altijd in verhouding tot de ander en het andere. En daarmee zijn we dus een constructie, een optelsom van heel veel dingen. Het is niet, dat is de grote misvatting, een vaststaand iets. In elke situatie mogen we onszelf weer opnieuw onderzoeken. Wie ben ik in deze situatie, in deze omgeving, in deze context? Daarbinnen heb je wel een keuze, alleen die keuze is veel minder groot dan de meeste leiders denken. Het is belangrijk dat je je er ook bewust van kunt zijn. En soms betekent dat ook dat je niet de beste leider voor die context bent. Dat vraagt ook een genadeloze eerlijkheid.”
Roep Lips
Schrijver, film- en theatermaker, spreker. Maakt betekenisvolle korte filmportretten van bijzondere mensen
Volgens Nadia zitten we allemaal in verschillende ‘bubbels’, waardoor we heel vaak niet weten wat het effect van iets écht is op een ander: “Ik zit in app-groepen met hoogopgeleide Marokkaanse mensen die écht last hebben van wat er nu allemaal gebeurt in ons politieke landschap. Het is heel heftig als je als groep wordt weggezet, er niet naar je geluisterd wordt, je je niet kunt verweren. Het is echt pijnlijk als mijn kind de t.v. aandoet en het dan gaat het over Marokkanen en integratie en hij mij vragend aankijkt. Dat is een gesprek dat iemand die Nederlands is niet hoeft te voeren. Leiderschap vraagt dat je zorgvuldig bent met de woorden die je kiest. Want die hebben impact. Aboutaleb was daarin voor mij een voorbeeld. Hij was meesterlijk in verbinden. Het maakte niet uit met welke bevolkingsgroep, welke religie of wat dan ook. Hij was een natuurtalent in kracht uitstralen, er gewoon staan, maar in die kracht altijd in verbinding blijven met de ander. En in de enkele keer dat hij wel uit verbinding is geschoten, zocht hij weer verbinding met de actoren die konden helpen in de oplossing. Die sensitiviteit, die kwaliteit, missen we nu enorm in het politieke landschap. Daar is echt wel een kanteling in nodig in het leiderschap in deze tijd.
Nadia Barquioua
Directeur in het sociaal domein, bestuurslid en toezichthouder. Staat voor verbinding. Moeder van 5. Bi-cultureel met Twentse roots. ‘It’s easier to build strong children than repair broken men’.
Mensen met macht denken soms dat alles te koop is, maar dat is niet zo. Zonder respect kom je uiteindelijk alleen te staan. ‘Ik geloof in Ubuntu, een vorm van collectief bewustzijn. Iedereen doet mee in de cirkel (letterlijk en figuurlijk) én er is altijd een chief: iemand die de kar trekt, aanjaagt, samenvat, teruggeeft. Dat kunnen verschillende mensen zijn, je kunt rouleren, maar een chief is nodig. Ik heb heel wat gestoeid met zelfsturende teams en burgerinitiatieven, maar je hebt nu eenmaal iemand nodig die verbinder is en aanjager en besluiten neemt. Ubuntu is een filosofie, maar ook een heel concrete methode. Besluitvorming gaat bij mij altijd in de vorm van indabah: Ik geef mijn vraagstuk aan iedereen in de cirkel. We bespreken voors en tegens en bekijken samen alle kanten. Dan komt er een besluit, waarin ik iedereen heb gehoord en alles heb meegewogen. Ik deel dat dan persoonlijk met de mensen, niet via mail of app. Iedereen kan daar dan vrede mee hebben, omdat iedereen zich gehoord voelt, ze mee mochten denken en hun wijsheden mochten delen. Zo creëer je een veilige ruimte waarin iedereen zijn stem kan laten horen en neem je tegelijkertijd je eigen ruimte in.’
Mathilde Stam
Geboren en getogen in Zuid-Afrika en opgegroeid in de tijd van Mandela en bisschop Tutu. Ze is actief in Dialoog en Ubuntu in zowel Nederland als Zuid-Afrika. Als topbestuurder in Nederland brengt ze de lessen van toen nog dagelijks in de praktijk
Of je leider of volger bent heeft volgens Jaeike veel te maken met waar je ogen en je aandacht zijn: “Als ik me te veel richt op de ander vernauwt mijn blik en zie ik niet meer wat er om mij heen gebeurt. Bij paarden werkt het zo dat de volgers naar de leider kijken. Niet andersom. Dus als ik als leider mijn aandacht steeds bij de ander heb, in plaats van bij mijn eigen richting, dan heb ik mijn leiderschap eigenlijk uit handen gegeven. Dan heb ik mezelf in een volgpositie gezet. Als dat de bedoeling is in dat moment is dat natuurlijk helemaal top, maar heel vaak gebeurt het onbedoeld en onbewust. Als je je blik ruimer houdt, ik noem dat ‘zachte ogen’, dan kun je de ander wel zien en registreer je wel in het moment of die ander iets nodig heeft, maar hou je zelf de leiding. Paarden kunnen heel makkelijk switchen van rollen. Als mens hebben we het heel vaak niet door. Dan denk je dat je de leiding hebt genomen, maar is dat niet echt zo.”
Jaeike Stienstra
Leiderschaps trainer en coach met behulp van paarden, ervaren zegt meer dan woorden, puur, duidelijk, doortastend en zonder oordeel
Volgens Marjolijn is verbinding cruciaal om problemen in de huidige wereld te kunnen oplossen. “Als we dat in een vroegtijdig stadium doen is het makkelijker een gezamenlijk derde punt te vinden, zoals ik dat noem. Dat is geen compromis, maar een voor beide beter punt dan als ieder voor zichzelf aan de slag zou gaan. Ik streef ernaar dat mensen elkaar in ‘het midden’ kunnen blijven ontmoeten. Er zijn zulke enorme polarisaties op dit moment, vol macht en angst. Ik ben afgestapt van het gebruik van sportmetaforen. Die gaan altijd over winnen. En dat gaat altijd ten koste van een ander of anderen. Ik gebruik liever metaforen uit de muziek. Die gaan over samenspel. Over gelijkwaardigheid. En over ieders bijdrage aan het geheel.”
Marjolijn Vencken
Adviseur Public Affairs met brede internationale ervaring. Staat voor sociale en economische waarde creatie. Doorkneed in crisismanagement. Toezichthouder. Gaat vol voor het Goede, het Ware en het Schone
“Wat we als leiders nodig hebben in deze tijd is ‘creating & holding space’: hoe creëer je ruimte voor het dragen en het verdraagzaam maken van wat we niet weten, van onzekerheid en van twijfel, maar ook van nieuwe ideeën. Dat kan lastig zijn, zeker als zo’n nieuw idee indruist tegen alles wat jij gewoon vindt en je vanzelfsprekendheden ter discussie stelt. Kun je dan compassie voelen voor iemand die er heel anders in staat? Er zijn op dit moment weinig politieke leiders die dat goed voor ons doen als samenleving. Tegelijkertijd ís het ook lastig en hangt het ook samen met je rol. In je persoonlijk leven of je eigen bedrijf heb je meer ‘skin in the game’ dan als je als externe spreker of facilitator iets komt doen. Dan is het lastiger, want je hebt meer een eigen belang. Ik heb mijn kinderen opgevoed om hun eigen keuzes te maken, maar ik vind er soms ook wat van. En ook binnen mijn eigen organisatie wil ik écht iedereen horen, omdat ik geloof dat we dan de beste beslissingen nemen, maar uiteindelijk zijn er ook dingen waar ik verantwoordelijk voor ben en heb ik dus ook mijn eigen keuzes te maken.”
Jitske Kramer
Corporate antropoloog, spreker, één van de grondleggers van Deep Democracy in Nederland, schrijver van o.a.‘Tricky Tijden’. Prikkelt, daagt uit, inspireert en verbindt
Foto door: Marie Broeckman
Volgens Pepijn is elkaar écht als mens zien in onze maatschappij soms ver weg: “Dat doen bedrijven nu wel meer met die ‘check-in’-rondjes. Soms denk ik dan ook van ‘zitten we weer een rondje te doen met elkaar’, maar ik denk wel dat het helpt. We moeten er weer vormen voor vinden. In Nederland hebben we eigenlijk heel weinig tradities waar je bij elkaar komt. Iedereen zit met z’n ‘noise-cancelling’ koptelefoon op in de trein of op de fiets. We leven heel afgesloten van elkaar. Ik denk dat we ook gewoon heel weinig in ons lijf zitten. Het lijfelijke, zingen, of ademen, is een wezenlijk onderdeel van het ‘zijn’. Iedereen is kortademig aan het worden volgens de statistieken, omdat we in een soort van ‘hijg-maatschappij’ zitten. Als we echt ‘naar binnen gaan’ blijkt dat we niet heel veel nodig hebben, behalve onszelf en elkaar. Het gaat niet over spullen, wereldreizen en weekendjes weg. Beetje cliché natuurlijk, maar je mooiste reis is je eigen reis. Die is naar binnen. In en met jezelf. Als je daar niet af en toe tijd aan besteed denk ik dat je jezelf te kort doet.”
Pepijn Duijvestein
Directeur, business innovator & strateeg en regeneratie expert
Voor Ineke is het belangrijk stil te staan bij de vraag: ‘met wie begeef ik mij?’: “Ik wéét dat ik iets kan toevoegen. Maar ik weet ook dat als ik veel woorden gebruik, terwijl ik daar niet voor ben uitgenodigd, dat dat heel belastend kan zijn. Dan wil ik een punt maken of een stempel drukken. Die dominantie heb ik ook in mij. Maar ik heb ook geleerd, écht geleerd, dat dat geen effect heeft. Dan ben ik iemand aan het overrulen. Ik deed dat dan niet vanuit mijn hart, maar vanuit mijn angst om niet gezien te worden. Nu wacht ik op de uitnodiging. Als ik mensen zie zuchten en steunen vraag ik: ‘kan ik iets voor je doen?’ En dan wacht ik even. Als ze ja zeggen dan kijk ik of ik het kan doen. Maar heel vaak zeggen mensen ‘nee dank je wel, lief dat je het vraagt’. En dan laat ik het ook. Ik laat me ook niet vangen door manipulatie. Ik denk dan ‘dit vind ik boeiend, maar dit ga ik niet innemen’.”
Ineke Hurkmans
Innoverend ondernemer. Ontwikkelt al 24 jaar projecten die verbindingen beweging creëren. Gaat ervan uit dat iedereen het antwoord in zich heeft. Schrijft een boek over De Kunst van op je Handen Zitten
Foto door: Charlotte Grips
De magie zit voor Maurice in je echt verbinden met de ander, met je publiek: “De kunst is écht te luisteren naar wat er gezegd wordt en je niet druk te maken over je eigen tekst of het resultaat dat je wilt bereiken. Bij storytelling leer je dat je met 80% van je aandacht bij je publiek moet zijn. Niet bij je tekst. Je tekst komt vanzelf als je die connectie echt aangaat. Je wilt iets overbrengen, iets vertellen, iets in beweging zetten. Dat is veel groter dan de tekst zelf. De paradox daarin is wel dat je je tekst zo goed moet kennen dat je ‘m ook kunt vergeten. Dat je ‘m belichaamt. Dat de tekst helemaal in je zit. Dan krijg je de vrijheid om in het moment te zijn. En als je dan een connectie maakt met het publiek, ontstaat er een universele taal en begrijpt iedereen in de ruimte wat je wilt vertellen.”
Maurice Vonk
Acteur. Trainer. Mede-eigenaar OrtuStella trainingen in werkgeluk. In zijn vrije tijd piloot
Een goede coach of mentor naast je hebben is cruciaal volgens Vincent en Folkert. Zeker na verlies: “Een goede mentor geeft je vertrouwen om door te gaan en zorgt dat je veiligheid ervaart. Grappig genoeg is er bij vechtsport, wat een individuele sport is, juist vaak een enorm familiegevoel, een gevoel van ‘samen’. Je hebt elkaar echt nodig. En doordat je heel veel tijd in je sport stopt en je omringt met mensen die dezelfde drive hebben wordt dat ook een groot deel van je sociale leven. En dat helpt weer om er zoveel tijd en energie in te kunnen stoppen.”
Vincent en Folkert
Trainer, manager en voormalig topsporters
Het is volgens Diana ontzettend belangrijk te investeren in je connectie met mensen in je organisatie en zorgvuldig om te gaan met je netwerk: “Mensen hebben jou nodig en jij hebt mensen nodig. Verbinding is het allerbelangrijkste. Daar moet je aandacht en tijd voor vrij maken. Je moet mensen niet teleurstellen. En als dat wel gebeurt, want dat kan gebeuren, geef daar dan tekst en uitleg over, wees transparant.”
Diana Monissen
Zeer ervaren, bevlogen en gepassioneerde bestuurder en toezichthouder. Realiseerde onder meer het Prinses Máxima Centrum voor Kinderoncologie
Vanuit Melvins’ ervaring is het in de bergsport heel belangrijk om het team waarmee je de berg op gaat goed te kennen, net als jezelf én jezelf binnen dit specifieke team en de omgeving waarin je bent: “In mijn optiek zijn we alleen succesvol als we allemaal op de top komen. We zijn afhankelijk van en verantwoordelijk voor elkaar. Je moet elkaar kunnen vertrouwen én kunnen benoemen wat je nodig hebt van elkaar. Of hoe het met je gaat. Ik heb mezelf een ‘mentale zelfscan’ aangeleerd om bij mezelf in te checken en daarna ook bij m’n teamleden. Heel regelmatig ga ik in m’n hoofd na hoe m’n lichaam voelt. Waar is het koud, hoe voelen m’n vingers? Maar ook mentaal: welke gedachten komen steeds terug? Waar ligt m’n focus? Door hyperfocus op de wand, het materiaal en de route die ik klim, is het heel makkelijk om signalen van m’n lijf te negeren. En als ik ze te laat opmerk is dat funest. Die ‘sensor’ is heel goed aan te leren en zo kun je steeds in- en uitzoomen op jezelf, elkaar en wat er om je heen gebeurt. Dat kun je ook in je normale leven heel goed toepassen.”
Melvin Redeker
Bergbeklimmer en spreker. Hij inspireert teams en organisaties om te gaan met uitdagingen door anders te denken, meer te durven en bewust te doen. Hij deelt doorleefde inzichten die zijn beproefd tijdens extreme expedities en goed toepasbaar zijn in organisaties. Meer informatie: www.melvinredeker.nl
In mijn leiderschap kan ik mensen en het verhaal daarachter goed zien. Persoonlijke ontwikkeling en professionele identiteit lopen voor mij parallel aan elkaar. Als ik geen persoonlijk contact kan maken, kom ik als leider minder tot mijn recht. Het zoeken daarnaar vind ik een mooi proces. Ik ben daarin wat rustiger geworden. Dat vind ik mooi aan deze levensfase. Ik kan bij iemand zijn en iets faciliteren, maar ik kan niet het leven van die ander erbij nemen. Als ik er te diep in duik, mis ik de kracht van de afstand. En dan ben ik ook niet meer in mijn rol. Dan wordt het voor de ander ook ongemakkelijk. Het is belangrijk het juist in het persoonlijke ook zakelijk te houden, zodat de ander je hulp kan aannemen. Dat gaat dus ook over rolbewustzijn en dat vind ik ook mooi in mijn huidige rol: ik hoef niet dichtbij te komen om persoonlijk te zijn. Het gaat over zorgvuldigheid in het proces.
Grietsje Visser
Bestuurder en toezichthouder die in het samenspel met anderen bijdraagt aan een weg vooruit voor de ouderenzorg van vandaag én morgen
“Meta skills gaan voor mij ook over begrippen als met hart en ziel instappen. Dan kan er magie ontstaan en kun je écht met elkaar in gesprek. We moeten weer investeren in de relatie met de ander om dat menselijke stuk terug te krijgen. Ik hoor mensen zeggen: ‘ik heb het al druk genoeg, moet ik dat ook nog allemaal gaan doen’. We hebben het leven allemaal zo volgepropt dat we gewoon geen ruimte meer hebben voor de ander. Zelfs in veel gezinnen is er geen ruimte meer voor elkaar. Onze samenleving is er niet meer op ingericht dat we relaties warm houden en dat er lege ruimtes zijn waar even niets is. Of emoties een plek hebben. Lege ruimtes vullen we vaak snel weer met cijfers, want dat is minder rommelig dan emoties.”
Jitske Kramer
Corporate antropoloog, spreker, één van de grondleggers van Deep Democracy in Nederland, schrijver van o.a.‘Tricky Tijden’. Prikkelt, daagt uit, inspireert en verbindt.
Foto door: Marie Broeckman
